تبلیغات
☂ راز باران☂ - آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در فرهنگ مردم

☂ راز باران☂

راز باران این است، که زمینی ست ولی، آسمانی شده است، و به امداد زمین می آید...

درباره من
من لیسانس علوم تربیتی ام و تمام سعی و تلاشم و تمام آرزوم داشتن یه جامعه خوب با مردم فهیم هست،اینجا تمام یافته هام از زندگی رو مینویسم و چیزایی که با تحقیق بهشون رسیدم.انشالا هرکسی فکر کنه و یه قدمی برداره،به امید اون روز که ایران ما جزو کشورای صنعتی و پیشرفته با مردم فهیم باشه.....بیایم بیشتر فکر کنیم روی زندگی...به امید کشوری همیشه آباد....
نویسنده : باران
تاریخ : 1393/04/14 12:53 ق.ظ

رمضان، از سال‌های دور تاكنون، در فرهنگ مردم از جایگاهی ممتاز برخوردار بوده و همواره آیین‌های ویژه ای در ارتباط با این ماه، در میان مردم كشورهای اسلامی‌ به اجرا درآمده است.

آداب و رسوم ماه مبارك رمضان یكی از مباحث مهم فرهنگ مردم است كه به واسطه قدمت خود، از قداست ویژه ای برخوردار است. متأسفانه در زندگی شهری و ماشینی، بسیاری از این سنت‌های زیبا به بوته فراموشی سپرده شده اند و بسیاری دیگر نیز كم رنگ تر شده اند و از آنجا كه این رسوم زمینه ساز همبستگی در جامعه به ویژه در میان آحاد ملل مسلمان است، اهمیت فراوانی نیز دارد.

به انگیزه حلول ماه مبارك رمضان و آغاز ماه تزكیه روح و جان، مطلبی آماده شده كه به مناسبت‌ها و آداب و رسوم رمضان در فرهنگ مردم می‌پردازد.
از نیمه شعبان جنب و جوش خاصی برای به پیشواز رفتن ماه رمضان در میان مردم نواحی مختلف كشور مشاهده می‌شود و مسلمانان برای انجام فرایض دینی این ماه آماده می‌شوند، از جمله می‌توان به این موارد اشاره داشت:
 
 

خانه تكانی
قبل از فرارسیدن این ماه، مردم نواحی گوناگون ایران، به زدودن آلودگی از چهره خانه و محله خویش می‌پردازند، درواقع با نظافت و خانه تكانی به پیشواز بهار قرآن می‌روند تا بتوانند با فراغت و آسودگی خیال به انجام تكالیف دینی خویش بپردازند.

پاكیزگی تنها به محیط خانه محدود نگشته و پیر و جوان با طیب خاطر در نظافت اماكن عمومی‌ محله خود مشاركت می‌كنند و مساجد و تكایا را جهت برگزاری مراسم گوناگون ماه رمضان آماده می‌سازند. در شهرستان كازرون نیز، خادمین مساجد، مسجد را آب و جارو كرده و زیلوهای داخل شبستان را می‌تكانند و ظروف و وسایل آبدارخانه را شست و شوی می‌دهند.

در امر نظافت شخصی نیز، همگان اهتمام می‌كنند به طوری كه چند روز قبل از ماه رمضان، حمام‌های عمومی ‌شلوغ تر از هر موقع دیگر می‌گردد و درواقع خود را طاهر می‌ كنند. از دیگر پیرایش‌ها و آرایش‌های این ماه، حنا بستن و خضاب كردن بود.
 
تهیه مایحتاج رمضان
در گذشته، تهیه مایحتاج ماه مبارك رمضان با جدیت تمام انجام می‌گرفت، زیرا در این ماه كسب و كار تقریباً متوقف می‌شود و مردم بیشتر از هر كاری به عبادت می‌پردازند و لازم بود كه مردم مایحتاج خود را قبل از ماه مبارك تهیه كنند تا بتوانند با آسودگی در مجالس ویژه این ماه شركت نمایند.

در قدیم، برای تهیه گوشت مورد نیاز نیز تمهیداتی می‌كردند، از جمله اینكه در فراهان اراك هر سال گوسفند پرواری می‌كشتند و گوشت آن را به طرق مختلف نگهداری می‌كردند. به این شكل كه یا گوشت را قورمه می‌كردند و یا به وسیله طناب و چوب از سقف اتاق و یا انباری می‌آویختند كه به این نوع گوشت شوشو می‌گفتند.

بریدن رشته برای آش و تهیه نشاسته برنج نیز از طرق تهیه مایحتاج ماه رمضان بود. زنان كازرونی از مقدار زیادی آرد، نان تنك می‌پختند و در ناندان یا كرچدان (ظرف استوانه ای سرپوش دار كه از شاخه‌های درخت بید یا درخت بادام كوهی بافته می‌شود) نگهداری می‌كردند.
 
كلوخ اندازان
در گذشته یك روز قبل از ماه رمضان، مراسم كلوخ اندازان انجام می‌گرفت. در این روز مردم هر شهر یا روستا به گردشگاههای اطراف شهر یا روستای خویش می‌رفتند و انواع خوراك‌ها و غذاها به همراه خود می‌بردند و ضمن دور هم نشستن به تفریح و بازی می‌پرداختند و این روز را با خرمی ‌و شادی به پایان می‌رساندند.

در این مناسك به نوعی افراد روح و جسم خود را آماده می‌كردند، زیرا علاوه بر تفریح و شادمانی كه باعث تقویت روحیه افراد می‌شد، غذاهایی هم كه در این روز تناول می‌شد، از انرژی برخوردار بود. از جمله این كه در یزد، شولی كه نوعی آش است و انواع مختلف دارد، پخته می‌شد. مثل شولی عدس، شولی باقلا، شولی شلغم و از دیگر خوراكی‌های یزدی‌ها در این روز آش رشته و حلوای برنج، شله زرد و پالوده یزدی است.
در قزوین كلوخ اندازان را گل خندانی و در بردسیر كرمان روز سنگ اندازان می‌گویند و مانند دیگر نقاط ایران به گردش و تفریح می‌روند و روز را با تعریف قصه و سرگذشت و انجام بازی سپری می‌كنند.
 
تشخیص وقت سحر
از قدیم  الایام، برای بیدار شدن در سحرهای ماه مبارك رمضان و تشخیص وقت دقیق سحر و انجام اعمال مخصوص از وسایل و روش‌های گوناگونی استفاده می‌كردند. بعضی از این روش‌ها امروزه نیز متداول و برخی منسوخ شده اند. از جمله شناختن ستارگان و محل و جای آنها در آسمان، بانگ خروس، روشن كردن چراغ‌هایی در نقاط مرتفع شهر و گلدسته مساجد، صدای نقاره و طبل و شیپور، صدای مناجات از گلدسته‌های مساجد، جار كشیدن در كوچه‌ها، صدای بوق حمامها، كوبیدن دیوار همسایه و غیره از روش‌های پیشین بوده و امروزه مردم به وسیله زنگ تلفن و ساعت شماطه دار و رادیو و تلویزیون متوجه زمان دقیق سحر می‌شوند.
 
سحری
روزه گیران برای به جا آوردن اعمال سحر و خوردن سحری معمولاً ساعت یا ساعاتی قبل از اذان و با شنیدن صدای مناجات، توپ سحر و یا زنگ ساعت بیدار می‌شوند و بعد از وضو گرفتن و خواندن دعاهای سحر نیت می‌كنند برای وضوگرفتن و خواندن دعاهای سحر و سپس شروع به خوردن سحری می‌كنند كه معمولاً غذاهای گرم و پختنی است كه در اغلب موارد همراه با برنج است.
 
در سحرها، خانواده‌های كازرونی بچه‌های پنج و شش ساله خود را نیز بیدار می‌كنند تا به بیدار شدن در سحرها و سحرخیزی و روزه گرفتن عادت كنند. روزه گیران بعد از صرف سحری و چای و قلیان كشیدن، نیت روزه می‌كنند. تا چند دقیقه قبل از اذان صبح هر چه می‌خواهند تناول می‌كنند و پیش از اذان دهان و دست خود را پاك و تمیز می‌شویند، تا نماز صبح را به جای آورند.

مراسم ویژه ماه رمضان
از جمله مراسمی ‌كه به ویژه در ماه رمضان انجام می‌گیرد می‌توان به مجلس زنانه ختم قرآن كه برای شادی روح اموات است و مجلس مردانه ختم قرآن كه اغلب در مساجد بعد از نماز صبح یا ظهر و یا عشاء است، اشاره داشت.
 
ارسـال جدیـدتـرین مطالـب، اخبـار و سـوژه های داغ اینتـرنتی هر شـب به ایمیـل شما

[اینجـا کلیـک کنیـد و رایـگان عضـو شویـد]

 
شب نشینی
یكی از مراسمی ‌كه در گذشته رونق بیشتری داشت و امروزه كم و بیش اجرا می‌شود، دیدار از دوستان و آشنایان بعد از افطار است.
در این مجالس افراد فامیل و یا دوستان دور هم جمع می‌شوند و ضمن تناول شب چره با خواندن ابیاتی از دیوان سعدی یا حافظ و یا داستان گویی و اجرای بازی به شب نشینی می‌پردازند. از جمله در روستای لهران طالقان صاحبخانه با تنقلات یا شب چروز از مهمانان پذیرایی می‌كند و با بازی شبیه گل یا پوچ آنها را سرگرم می‌كند و اگر فصل زمستان باشد، همگی دور كرسی می‌نشینند و از گرمای مطبوع آن لذت می‌برند.
 
 
 
افطار
همچون زمان سحر، موقع افطار به شیوه‌های گوناگون تعیین می‌شود كه تقریباً مشابه شیوه‌های تعیین سحر است. زنها پیش از افطار، مشغول آماده كردن افطاری می‌شوند و وسایل آب گرم و چای و قلیان را هم آماده می‌كنند. بر سر سفره افطار دعاهای مخصوص افطار خوانده می‌شود و با نوشیدن مقداری آب داغ و یا خرما و نان جو روزه خود را می‌گشایند. بعضی ‌ها هم با قنداغ یا نبات داغ افطار می‌كنند.

افطاری معمولاً خوراكی‌های حاضری مثل نان و پنیر و سبزی یا هندوانه و خربزه و امثال اینها كه پختنی نیست می‌باشد و سحرها بیشتر پختنی و غذای گرم مثل چلو و خورش یا پلو و خورش و غیره است. زنان در هر عصر ماه رمضان، چند قرص نان می‌پختند و در تابستان نیز خوردن شربت، هندوانه و خربزه هنگام افطار در اغلب خانواده‌های ایرانی انجام می‌گرفت.
 
سرگرمی‌های ماه رمضان
از جمله رسوم جالب كه در اكثر نقاط با كمی ‌اختلاف در نام و شیوه اجرا انجام می‌شود، این است كه عده‌ای از جوانان رهبری برای خود برمی‌گزینند و در محل معینی جمع می‌شوند و به سراغ تك تك  خانه‌های محل می‌روند و از خانه‌ها پول و خوراكی جمع آوری می‌كنند و آن را به فردی كه صندوق‌دار گروه است می‌دهند. این رسم با رفتن به در خانه افراد و خواندن شعر انجام می‌گیرد، از جمله رسوم هومبابایی در كاشان است كه بچه‌ها و جوانان می‌خوانند:
میدان دار:
امشب شب نیمه است كه ما میهمانیم
از ما حرجی نیست كه ما طفلانیم
بشقاب را پر از كلوچه و حلوا كن
بردار و بیار به دامن ماها كن
جواب بچه‌ها:
هومبابا، هومبابا
هومبابا، هومبابا
هومبابا، هومبابا
هومبابا، هومبابا
 
این اشعار را میدان دار می‌خواند و بچه‌ها جواب می‌دهند. اگر در این موقع صاحبخانه چیز دندان گیری به بچه‌ها بدهد كه او را دعا می‌كنند وگرنه شعر دیگری می‌خوانند و آن قدر ادامه می‌دهند تا صاحبخانه چیزی بدهد وگرنه با شعر گونه ای دیگر او را خدمت می‌كنند و به سراغ خانه دیگری می‌روند. رسمی‌مشابه این به نام الم ترانی در ساوه و الله رمضانی در خراسان و یزد انجام می‌گیرد.
 آیین الم ترانی از جمله مراسم سنتی و مذهبی کهن است که در ماه مبارک رمضان در شهرستان ساوه استان مرکزی برگزار می شود. این مراسم در شب های پایانی ماه مبارک رمضان بویژه آخرین چهارشنبه ماه رمضان بعد از اقامه نماز مغرب و عشاء از سوی تعدادی از نوجوانان ساوه ای برگزار می شود. شرکت کنندگان در این سنت که تعدادشان درحدود 10 نفر است با اجتماع مقابل خانه های همسایگان و آشنایان به اجرای این برنامه می پردازند.
 
شرکت کنندگان هم صدا با هم اشعاری سر می دهند و در ادامه  نام یکی از فرزندان آن خانه ای که در مقابل آن تجمع کرده اند را به نیکی صدا می زنند و با ذکر این گفته الم ترانیت می دهیم، ماه رمضانیت می دهیم و یا ثواب یا جواب برای گرفتن انعام از صاحب آن خانه به انتظار می ایستند
 
در این مرحله صاحب خانه با خوشرویی، گشاده دستی و تقدیم شیرینی و تنقلات از شرکت کنندگان در این مراسم به گرمی پذیرایی می کند.
 
در برخی مواقع در این مرحله از برنامه الم ترانی ممکن است که جوانی از منزل صاحبخانه با رفتن به پشت بام و ریختن ظرف آب بر روی شرکت کنندگان، اقدام به شیرین کاری کند.
 
بعد از این افراد به در منازل بقیه افراد فامیل و یا همسایه محله خود رفته و این برنامه را تکرار می کنند و تا پاسی از شب به اجرای مراسم الم ترانی می پردازند.


 
بچه‌ها و جوانان بعد از جمع آوری خوراكی و پول، آنچه را به دست آورده اند، بین خود تقسیم می‌كنند و به خانه‌هایشان بازمی‌گردند. اجرای این رسم تقریباً تا نیمه‌های شب طول می‌كشد. علاوه بر اینها، انواع بازی‌ها در نقاط مختلف اجرا می‌شود و در قهوه خانه‌ها، مرشدها به سخنوری می‌پردازند و مردم را سرگرم می‌سازند.

آنچه می‌توان در مجموع از این آداب و رسوم نتیجه گرفت و از آن به عنوان كاركردهای اجتماعی ماه رمضان نام برد، این موارد است:
* نظم بخشی به رفتار افراد
* تقویت روحیه همكاری و ایجاد زمینه‌های وحدت بخش
* رفع كدورت از میان افراد از طریق مراسم آشتی كنان كه توسط ریش سفیدان انجام می‌گیرد و به تحكیم اتحاد جمعی مدد می‌رساند.
 

به گزارش خبرگزاری فارس از کرمان، مردم کرمان همزمان با ماه مبارک رمضان با برپایی آیین‌هایی از جمله «الله رمضونی»، «چهل منبرون» و «کلیدزنی» به میزبانی ماه میهمانی خدا می‌روند.

فاطمه رضاپور کارشناس مردم‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان در این زمینه به خبرنگار فارس گفت: کلیدزنی یکی از آداب و رسوم مردم کرمان است که در شب‌های ماه مبارک برگزار می‌شود.

وی عنوان کرد: در این مراسم «کلیدزن» داخل یک سینی، آینه، سرمه‌دان و یک جلد کلام‌الله مجید قرار داده و به منازل اهل محل می‌رود و در حالی که صورت خود را با چادر پوشانده با کلید به سینی می‌زند.

رضاپور عنوان کرد: اگر از سوی صاحبخانه، پاسخ‌هایی چون «چراغ بیاور» و یا «قند و شیرینی بیاور» داده شود در این صورت زن کلیدزن، امیدوار شده و کمک‌هایی را دریافت می‌کند در غیر این صورت محل را ترک می‌کند.

وی با بیان اینکه «کلید زن» نباید تا آخر این مراسم حرف بزند، افزود: صاحبخانه پس از گشودن در، آینه داخل سینی را برمی‌دارد و چهره خود را می‌نگرد، سپس مقداری شیرینی، قند یا پول داخل سینی قرار می‌دهد.

کارشناس مردم‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان عنوان کرد: کلیدزن این عمل را با نیت از پیش تعیین شده انجام می‌دهد و در پایان صاحبخانه که می‌داند، کلیدزن برای طلب حاجت آمده، می‌گوید: «ان‌شاءالله حاجت روا شوید» در پایان خوراکی‌ها یا پول جمع‌آوری شده را به مستمندان می‌دهند.

رضاپور بیان داشت: این مراسم در سیرجان قدیم که به طور ویژه به زنان حاجت‌مند اعم از بیوه زنان، دوشیزگان جوان دم‌بخت یا زنان بی‌فرزند اختصاص داشته، بدین‌گونه که درون یک کِمو «غربال گندم» یک قطعه آینه، یک عدد سرمه‌دان و قدری نبات می‌گذاشتند و در حالی که صورت‌های خود را می‌پوشاندند تا کسی آنها را نشناسد، در محله‌ها به درب خانه‌ها می‌رفتند.

‌وی ادامه داد: کلیدزن‌ها جلوی هر منزلی که می‌رسیدند با کلید چوبی که در دست داشتند، کمو یا درب خانه را می کوبیدند، زن صاحبخانه با شنیدن این صدا، در را باز می‌کرد و بدون اینکه سئوالی از آنها بپرسد به نیت روشنایی و باز شدن گره از کار کلیدزن‌ها آینه را بر می‌داشت، خود را در آن می‌دید و مقدار کمی از نبات داخل «کمو» را در دهان می‌گذاشت، آنگاه سرمه‌دان را باز می‌کرد و به چشم خود سرمه می‌کشید، در انتها نیز مقداری خوراکی و پول و یا اگر این مراسم در نیمه آخر تابستان بود، دانه‌ای انار در کمو می‌ریخت و زن‌های «کلیدزن» به سوی خانه بعدی می‌رفتند.

این کارشناس مردم‌شناسی با بیان اینکه این رسم زیبا تا پاسی از شب ادامه داشت، گفت: مردم سیرجان در قدیم عقیده داشتند، خوارکی‌هایی که کلیدزن‌ها از خانه‌ها جمع می‌کردند، خواص بسیاری دارد و اگر شخصی حاجتمند با عقیده و ایمان از آنها مصرف کند به کمک خداوند حاجتش روا می‌شود.

اجرای رسم «الله رمضانی» توسط جوانان هر محله

رضاپور با اشاره به سنت «الله رمضونی» کرمانی‌ها نیز بیان داشت: از دیگر سرگرمی‌های بچه‌ها و جوانان در شب‌های ماه رمضان، خواندن اشعار «الله رمضانی» است، این رسم در شهرها و آبادی‌های کرمان، یزد، مشهد، بیرجند، بجنورد، تربت جام و بعضی شهرهای استان فارس و گرگان برگزار می‌شود.

وی گفت: برای اجرای رسم «الله رمضانی» جوانان و بچه‌های هر محله با تشکیل گروه‌های پنج تا 10 نفره از شب یکم ماه رمضان پس از افطار به در خانه‌ها می‌روند و اشعاری می‌خوانند، هر گروه از میان خود یک استاد و یک انباردار بر می‌گزیند و وظیفه استاد، رهبری گروه و وظیفه انباردار جمع‌آوری هدایا است.

کارشناس مردم‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان ادامه داد: این گروه‌ها، شب‌های ماه رمضان بر در خانه‌ها می‌زنند و با إذن صاحبخانه قطعه شعری را به این مضمون می‌خوانند:

«الله‌الله رمضون/ شیخ شیده‌الله باس خزون/ رمضون اومده خوش نومش کنید/ گو و گوساله بقربونش کنید/ گو و گوساله که دستت نرسید/ خروس یکساله قربونش کنید/ تو که خیر دادی با ناز و نیاز/ پیش پیغمبر باشی سرفراز/ این در خانه رو ور (به) روزه/ صاحب این خونه مخمل دوزه/ این در خونه که رو ور مشهده/ صاحب این خونه داماد نشده بله بله بله بله...

دوخت «پیرهن مراد» در روز و شب 27 رمضان

رضاپور خاطر نشان کرد: کرمانی‌ها در روز و شب 27 ماه رمضان نیز آیین‌های خاص خود را داشتند که عموماً در فضایی مشابه اجرا می‌شد، مثل «پیرهن مراد» که دوخت یک پیراهن در این شب برای گرفتن مراد یا «کیسه مراد»، «سنگ مراد» و «حلقه مراد» است که در حقیقت همه گرو نگهداشتن چیزی برای دریافت مرادی تا سال بعد بوده و اعتقاد عمومی بر این است که خداوند مراد آنها را به خاطر این شب می‌دهد.

وی تصریح کرد: کرمانی‌ها و بیشتر خانم‌ها در روز 27 رمضان بین نماز ظهر و عصر، کیسه‌ای از پارچه سفید می‌دوزند و در داخل آن پول می‌گذارند و در آن را می‌دوزند و برای برکت روزی و پولشان، آن را داخل خانه نگهداری می‌کنند، در همین روز اگر کسی قرار است پارچه‌ای برای خیاطی آماده کند، آن را در مسجد برش می‌زند و مرسوم است که هفت نفر خانم که نامشان فاطمه باشد، باید این چادر را برای آن دختر کوک بزنند تا بختش گشوده شود.

این کارشناس مردم‌شناسی متذکر شد: در همین روز پس از نماز ظهر و عصر، کسانی که مشکل دارند برای گشایش کار یا مشکلاتشان 40 دانه جو جدا می‌کنند و به هر کدام از این جوها سوره توحید و در مجموع 40 سوره توحید می‌خوانند و با آب وضو تا سه روز آن‌ها را خیس می‌کنند و بعد از سه روز جوها را می‌کارند و هر روز با آب وضو به این جوها آب می‌دهند و باورشان این است که گره‌ای از مشکلات آنان برداشته می‌شود و گشایش در مشکلاتشان ایجاد می‌شود.

رضاپور در پایان اذعان داشت: کرمانی‌ها در روزهای 28 و 29 ماه مبارک رمضان برای ملزم نشدن میزبان به پرداخت فطریه و برخی نقاط استان از رفتن به منزل یکدیگر خودداری می‌کنند.

- See more at: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930411000697#sthash.9gAHjQdX.dpuf
 به گزارش خبرگزاری فارس از کرمان، مردم کرمان همزمان با ماه مبارک رمضان با برپایی آیین‌هایی از جمله «الله رمضونی»، «چهل منبرون» و «کلیدزنی» به میزبانی ماه میهمانی خدا می‌روند.

فاطمه رضاپور کارشناس مردم‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان در این زمینه به خبرنگار فارس گفت: کلیدزنی یکی از آداب و رسوم مردم کرمان است که در شب‌های ماه مبارک برگزار می‌شود.

وی عنوان کرد: در این مراسم «کلیدزن» داخل یک سینی، آینه، سرمه‌دان و یک جلد کلام‌الله مجید قرار داده و به منازل اهل محل می‌رود و در حالی که صورت خود را با چادر پوشانده با کلید به سینی می‌زند.

رضاپور عنوان کرد: اگر از سوی صاحبخانه، پاسخ‌هایی چون «چراغ بیاور» و یا «قند و شیرینی بیاور» داده شود در این صورت زن کلیدزن، امیدوار شده و کمک‌هایی را دریافت می‌کند در غیر این صورت محل را ترک می‌کند.

وی با بیان اینکه «کلید زن» نباید تا آخر این مراسم حرف بزند، افزود: صاحبخانه پس از گشودن در، آینه داخل سینی را برمی‌دارد و چهره خود را می‌نگرد، سپس مقداری شیرینی، قند یا پول داخل سینی قرار می‌دهد.

کارشناس مردم‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان عنوان کرد: کلیدزن این عمل را با نیت از پیش تعیین شده انجام می‌دهد و در پایان صاحبخانه که می‌داند، کلیدزن برای طلب حاجت آمده، می‌گوید: «ان‌شاءالله حاجت روا شوید» در پایان خوراکی‌ها یا پول جمع‌آوری شده را به مستمندان می‌دهند.

رضاپور بیان داشت: این مراسم در سیرجان قدیم که به طور ویژه به زنان حاجت‌مند اعم از بیوه زنان، دوشیزگان جوان دم‌بخت یا زنان بی‌فرزند اختصاص داشته، بدین‌گونه که درون یک کِمو «غربال گندم» یک قطعه آینه، یک عدد سرمه‌دان و قدری نبات می‌گذاشتند و در حالی که صورت‌های خود را می‌پوشاندند تا کسی آنها را نشناسد، در محله‌ها به درب خانه‌ها می‌رفتند.

‌وی ادامه داد: کلیدزن‌ها جلوی هر منزلی که می‌رسیدند با کلید چوبی که در دست داشتند، کمو یا درب خانه را می کوبیدند، زن صاحبخانه با شنیدن این صدا، در را باز می‌کرد و بدون اینکه سئوالی از آنها بپرسد به نیت روشنایی و باز شدن گره از کار کلیدزن‌ها آینه را بر می‌داشت، خود را در آن می‌دید و مقدار کمی از نبات داخل «کمو» را در دهان می‌گذاشت، آنگاه سرمه‌دان را باز می‌کرد و به چشم خود سرمه می‌کشید، در انتها نیز مقداری خوراکی و پول و یا اگر این مراسم در نیمه آخر تابستان بود، دانه‌ای انار در کمو می‌ریخت و زن‌های «کلیدزن» به سوی خانه بعدی می‌رفتند.

این کارشناس مردم‌شناسی با بیان اینکه این رسم زیبا تا پاسی از شب ادامه داشت، گفت: مردم سیرجان در قدیم عقیده داشتند، خوارکی‌هایی که کلیدزن‌ها از خانه‌ها جمع می‌کردند، خواص بسیاری دارد و اگر شخصی حاجتمند با عقیده و ایمان از آنها مصرف کند به کمک خداوند حاجتش روا می‌شود.

اجرای رسم «الله رمضانی» توسط جوانان هر محله

رضاپور با اشاره به سنت «الله رمضونی» کرمانی‌ها نیز بیان داشت: از دیگر سرگرمی‌های بچه‌ها و جوانان در شب‌های ماه رمضان، خواندن اشعار «الله رمضانی» است، این رسم در شهرها و آبادی‌های کرمان، یزد، مشهد، بیرجند، بجنورد، تربت جام و بعضی شهرهای استان فارس و گرگان برگزار می‌شود.

وی گفت: برای اجرای رسم «الله رمضانی» جوانان و بچه‌های هر محله با تشکیل گروه‌های پنج تا 10 نفره از شب یکم ماه رمضان پس از افطار به در خانه‌ها می‌روند و اشعاری می‌خوانند، هر گروه از میان خود یک استاد و یک انباردار بر می‌گزیند و وظیفه استاد، رهبری گروه و وظیفه انباردار جمع‌آوری هدایا است.


کارشناس مردم‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان ادامه داد: این گروه‌ها، شب‌های ماه رمضان بر در خانه‌ها می‌زنند و با إذن صاحبخانه قطعه شعری را به این مضمون می‌خوانند:

«الله‌الله رمضون/ شیخ شیده‌الله باس خزون/ رمضون اومده خوش نومش کنید/ گو و گوساله بقربونش کنید/ گو و گوساله که دستت نرسید/ خروس یکساله قربونش کنید/ تو که خیر دادی با ناز و نیاز/ پیش پیغمبر باشی سرفراز/ این در خانه رو ور (به) روزه/ صاحب این خونه مخمل دوزه/ این در خونه که رو ور مشهده/ صاحب این خونه داماد نشده بله بله بله بله...

دوخت «پیرهن مراد» در روز و شب 27 رمضان

رضاپور خاطر نشان کرد: کرمانی‌ها در روز و شب 27 ماه رمضان نیز آیین‌های خاص خود را داشتند که عموماً در فضایی مشابه اجرا می‌شد، مثل «پیرهن مراد» که دوخت یک پیراهن در این شب برای گرفتن مراد یا «کیسه مراد»، «سنگ مراد» و «حلقه مراد» است که در حقیقت همه گرو نگهداشتن چیزی برای دریافت مرادی تا سال بعد بوده و اعتقاد عمومی بر این است که خداوند مراد آنها را به خاطر این شب می‌دهد.

وی تصریح کرد: کرمانی‌ها و بیشتر خانم‌ها در روز 27 رمضان بین نماز ظهر و عصر، کیسه‌ای از پارچه سفید می‌دوزند و در داخل آن پول می‌گذارند و در آن را می‌دوزند و برای برکت روزی و پولشان، آن را داخل خانه نگهداری می‌کنند، در همین روز اگر کسی قرار است پارچه‌ای برای خیاطی آماده کند، آن را در مسجد برش می‌زند و مرسوم است که هفت نفر خانم که نامشان فاطمه باشد، باید این چادر را برای آن دختر کوک بزنند تا بختش گشوده شود.

این کارشناس مردم‌شناسی متذکر شد: در همین روز پس از نماز ظهر و عصر، کسانی که مشکل دارند برای گشایش کار یا مشکلاتشان 40 دانه جو جدا می‌کنند و به هر کدام از این جوها سوره توحید و در مجموع 40 سوره توحید می‌خوانند و با آب وضو تا سه روز آن‌ها را خیس می‌کنند و بعد از سه روز جوها را می‌کارند و هر روز با آب وضو به این جوها آب می‌دهند و باورشان این است که گره‌ای از مشکلات آنان برداشته می‌شود و گشایش در مشکلاتشان ایجاد می‌شود.

رضاپور در پایان اذعان داشت: کرمانی‌ها در روزهای 28 و 29 ماه مبارک رمضان برای ملزم نشدن میزبان به پرداخت فطریه و برخی نقاط استان از رفتن به منزل یکدیگر خودداری می‌کنند.
-



سحرخوانی و تشت‌زنی؛ آئین‌های شاخص خراسان در ماه رمضان + تصاویر

دیار خراسان از دیرباز مهد آیین‌های سنتی بوده است و در این میان ادای آئین‌های ماه مبارک رمضان همواره از جایگاهی خاص برخوردار بوده است.

 

به گزارش دیلی خبر، بسیاری از آداب، رسوم و سنن از گذشته‌های دور در هر قوم، ملت و سرزمینی به یادگار مانده و همین آداب و رسوم به فرهنگ و هویت آن قوم و ملت تبدیل شده و جزو ارزش‌ها و هنجارهای قابل احترام در هر سرزمین و ملتی شمرده می‌شود.

آنچه قابل تامل و شایان ذکر است اینکه برخی از این آداب و رسوم که میراث گذشته ما است بسیار پسندیده و مثبت است، اما در زمان حال با برخی دگرگونی‌های فرهنگی مواجه شده است همچنین برخی از آداب و رسوم ممکن است در برهه‌ای از زمان کارایی و استفاده داشته باشد و در زمانی دیگر آن کارایی را نداشته و نیاز به اصلاح داشته باشد.

رمضان ماه میهمانی خدا و بهار قرآن است که عطر خوشش سالهاست که  در کوچه پس کوچه‌های کاهگلی بر بام‌های گلین مردمان دیندار شهرستان قوچان با ذکر خوانی و پیشواز رویت هلال ماه، به خانه‌ها میهمان می‌شود.

ماه مبارک رمضان و روزه داری، دارای آداب و سننی همچون رؤیت هلال ماه مبارک رمضان، افطاری و سحری خوردن، کثرت نماز و دعا و صدقه و قرائت قرآن، روزه اعضاء و جوارح بیرونی و درونی و اهتمام ویژه به دهه آخر این ماه است چرا که دو شب مهم قدر در آن قرار گرفته است.

آیین پیشواز از ماه خدا

ریش سفیدی می‌گفت: در گذشته مردم به رسم گذشته خود عادت کرده بودند یک تا 3 روز پیش از رویت هلال ماه مبارک رمضان به پیشواز بروند به همان شکل هم هنگام سحر یک ساعت به اذان مانده به بام خانه خود می‌رفتند یا در بسیاری از جاها در گلدسته مسجد مناجات سحر را با آداب خاصی می‌خواندند. مضمون اشعار به نوعی استقبال از رسیدن ماه رمضان بود، اما مهمتر از همه در شروع این مناجات دعوت مردم به فرستادن صلوات بود و مردمی که صدای پیشخوانی رمضان را می‌شنیدند با صدای بلند صلوات می‌فرستادند.

موسیقی هنگام رویت هلال ماه رمضان

موسیقی هنری است که از گذشته تاکنون در زندگی مردم بوده است و هم‌اکنون در بسیاری از نقاط ایران نیز مناسبت‌های خاص روزمره مردمی با این هنر همراهی دارد. ماه رمضان نیز از این مسئله مستثنی نبود، به طوری که از زمان اعلام آغاز این ماه تا روزهای پایانی هر کدام از روستاهای شهرستان  آداب خاص خود را با همراهی موسیقی به اجرا در می‌آورند.

چشم‌ها برای رویت ماه به آسمان دوخته می‌شد و پس از آن ملای منطقه  هلال ماه را رویت می‌کرد، نوحه‌خوانی که در جمع بود همه را به فرستادن صلوات دعوت می‌کرد و پس از آن شروع به آواز خواندن می‌کردند. تقسیم نقل و شیرینی بین حاضران آغاز می‌شد و نوازندگان سازهای دهل و سورنا، سازهای خود را به صدا در می‌آوردند تا تمام روستا و منطقه متوجه حلول ماه شوند.

نوع آوازهای خوانده شده اغلب در تکریم و استقبال از ماه رمضان بود بود. همچنین در پایان ماه رمضان نیز در درخواست قبول طاعات واین خداحافظی با این ماه این آوازها را می‌خواندند.

سحرخوانی

از سده‌های دوری که شبخوان‌ها در پیچ و خم کوچه‌های کاهگلی شهر و روستا، نوید آمدن ماه مهر و مهربانی می‌دادند، زنان به خانه تکانی می پرداختند و مردان با تلاش بسیار اسباب تهیه غذا می‌خریدند؛ موذنان محل بی هیچ خستگی، نوای الله اکبر سر داده و شام و سحر را با اهالی، شریک می‌شدند.

یک پژوهشگر و جامعه شناس درباره رسومات ماه رمضان و رویت هلال ماه، می‌گوید: سالها گذشته و در یک سنت دیرین ریش سفیدان روستاها و بزرگان محله در شهرها بزرگان شهر به اتفاق یک یا دو نوحه‌خوان خوش صدا بر بلندی‌های منطقه خود و یا منارهای و پشت بام‌های مسجد می‌رفتند و افراد خوش صدا بسته به وظیفه‌ای که اجدادشان به آنها محول کرده بودند و به نوعی ارث برده بودند بر حسب تکلیف واجب یک یا دو ساعت مانده به اذان، مناجاتی را که اغلب از اشعار شاعران بزرگ بود  با نواهایی خوش به اجرا در می‌آوردند مردم با این آوازها بیدار شده و به تدارک سفره سحری می‌پرداختند

صلوات خوانی

خواندن اشعاری در سحر است که ختم به صلوات است.این گونه، اهالی متوجه نزدیکی اذان شده، وقت را غنیمت می شمارند.ماه رمضان جشن  میلاد امام حسن مجتبی و سوگ حضرت امیر را با خود دارد، سحر خوانها نیز اشعار خاصی را انتخاب و مردمان می‌دانستند که امروز عید است یا سوگواری همچنین در اعیاد دهل‌زن‌ها و هنرمندان نیز به عادت همیشگی خود در محل حضور می‌یافتند و با نغمه‌های خوش مردم را به سور میهمانی خدا فرا می‌خواندند.

یادم هست هنگامی که کودک بودم شب‌های رمضان برایم زیبا بود، چرا که شور و شوق و هیجان خاصی را در آن می‌دیدم. مادربزرگم در شب‌های تابستانی ماه رمضان در قوچان مرا بالای بام کاهگلی خانه یکی از اقوام می‌برد و در کنار خودش می‌نشاند و در حالی که برای متوجه ساختنم به زیبایی‌های شب تشویقم می‌کرد، به ذکرخوانی و زمزمه‌اش در کنار سایر افراد خانوانده مشغول می‌شد.

یک سال هم در یکی از روستاهای قوچان دیدم صدای مرد شبخوان بلند بود و زنان چه تلاشی دارند تا اسباب سفره سحری را فراهم سازند. سال‌ها گذشت و شهری شدیم و دیگر کسی بالای بام نرفت. موذن محل پیر شد و مرد و کسی غم او را نخورد، چرا که رادیو یک موذن را در اختیار همه قرار داد.

موسیقی برای بیدار شدن از خواب

 در گذشته به دلیل نبود امکانات به مانند برق و رادیو و تلویزیون گذشتگان برای به موقع بیدار کردن مومنین از خواب تمهیدات گوناگونی در نظر گرفته بودند که مهمترین و زیباترین آن بهره گیری از تنوع موسیقایی و استفاده از ابزار الات در دسترس بود.

در هر منطقه بسته به باورهای خاص قومی، قبیله‌ای و عرفی، بیدارسازی به شکل‌ زیبایی چون سحرخوانی، سحرخوانی همراه ساز کوبه‌ای، سحر خوانی با تنبور و دوتار و نواختن سازهای بادی هنگام سحر صورت می‌پذیرفت.

آیین تشت زنی یا تشت کوبی

در زمان‌های گذشته تشخیص زمان دقیق سحری به دلیل نبود امکانات مشکل بود بنابراین افراد از طریق حرکت ستاره‌ها زمان سحر را تشخیص می‌دادند.

عشایر و کوچ نشینان و چوپان‌های خراسان چون بیشتر وقت خود را در بیابان سپری می‌کردند از این روش برای تشخیص سحری استفاده می‌کردند در هنگام سحر بیشتر افراد خوش الحان با چاوش خوانی مردم منطقه را برای خوردن سحری بیدار می‌کردند. اما در مناطقی که جمعیت روستا حاکم و یا به نوعی فاصله بین خانه‌ها زیاد می‌شد به نوعی که دیگر صدای سحرخوان به همسایه‌ها نمی‌رسید، افراد با کوبیدن بر تشت‌های مسی که به اعتقاد آنان موجب ایجاد فضایی معنوی شده و آرامشی خاص به فضا می‌بخشید و مردم را به عبادت کردن و خوردن سحری دعوت می‌کردند

آوازهایی که نیمه ماه را خبر می‌دهند

آوازخوانی در همه ابعاد ماه رمضان به چشم می‌خورد، به طوری که حتی وقتی ماه به نیمه می‌رسید به رسم قدیم و عنوان نشانه‌ای از همسویی با رفتار حسنین در برخی مناطق عده‌ای از جوانان 7 تا 14 ساله همراه 2 بزرگ‌تر پس از افطار در محلی جمع می‌شدند و با یک راهنما و یک کیسه‌گردان آوازهای شاد جمعی با مضمون طلب انفاق و بخشایش از سوی مومنین می‌خواندند و هر کس در حد توان خود آنها را یاری می‌داد.

اجرای منظومه‌های دینی و حماسی در رمضان

در ماه رمضان اغلب زنان در جلسات تلاوت قرآن، ختم انعام، صحیفه‌خوانی و... حضور می‌یافتند و مردان بیشتر به مجالس وعظ، خطابه، تلاوت قرآن و‌ مجالس روایتگری و غزلخوانی می‌رفتند.

شبیه‌خوانی در ایام شب‌های قدر

در ایام ماه رمضان به ویژه در روزهای 19، 21 و 23 این ماه مراسم تعزیه خوانی به نام شبیه‌خوانی دایر است، مردم این شب‌ها را تا سحر احیا می‌دارند و به قرائت قرآن و نماز و دعای جوشن کبیر می‌پردازند و بیشتر مقید به افطاری‌ دادن در این شب‌ها هستند.هنرمندان شبیه خوان نیز در این ایام باهنر خود مردم را درجوار امامزادگان و اماکن مقدس با اتفاقات مختلف رخ داده در طول تاریخ مذهبی و جنبه‌های مختلف سیره پیامبر و مولای متقیان اما م علی (ع)نیز آشنا می‌کردند.

قوت سفره‌های رمضانی

نوع غذاها در افطار مردم شهرستان قوچان متناسب با فصل‌های سال و قرار گرفتن ماه رمضان در آنها تغییر می‌کرد به گونه‌ای که در فصل بهار غذاهایی هم چون فتیر مسکه و الون که در واقع نوعی غذا شبیه به آش دندونی و متشکل از گندم و نخود سالم به همراه روغن زرد حیوانی بود، استفاده می‌کردند.

یارمه از دیگر غذاهای مرسوم  ویژه ماه مبارک رمضان بود که از گندم نیم دانه، گوشت قورمه، روغن زرد و ادویه جات تهیه می‌شد.

غذاهای آبکی، خرما، حلوا و ... در سفره افطار غالب مردم قوچان وجود داشت.نکته جالب انکه بجای نوشابه‌های مضر امروزی از دوغ حیوانی استفاده می‌کردند.

در میان اقوام کرمانج قوچان رسم بود افرادی که تازه به سن شرعی روزه داری می‌رسیدند در هنگام افطار از سوی بزرگ‌تر خانواده هدیه و چشم روشنی دریافت می‌کردند، افرادی هم که به سن روزه داری نرسیده اما به دلیل علاقه به این فریضه الهی روزه نیمه یا کله گنجشکی می‌گرفتند نیز از سوی بزرگ‌ترهای فامیل جایزه دریافت می‌کردند.

دادن افطاری توسط بزرگ‌ترهای فامیل و دعوت از کوچک‌ترها از دیگر رسوم رایج در میان مردم این منطقه بود و افراد بسته به سن خود و به ترتیب از بزرگترین فرد خانواده که اغلب پدر بزرگها و بزگان خاندان بودند اقوام را به افطار دعوت کرده و آن را مایه برکت مال می دانستند.

مراسم وداع در پایان ماه رمضان

در شب‌های پایانی ماه رمضان دل‌هایی که در شب‌های قدر صیقل خورده و با اشک چشم روشن شده بودند با اعمال  خاصی چون ذکرخوانی، دعاخوانی، منقبت‌خوانی، مقتل‌خوانی، نیایش‌خوانی، ‌روضه‌خوانی، مدیحه‌سرایی، مرثیه‌خوانی و... به وداع با این ماه مهربان می‌پرداختند و از خدا طلب مغفرت برای خود و گذشتگان و توفیق عبادت بیشتر در رمضان سال آینده می‌خواستند.

عید فطر و کشتی باچوخه

روز عید سعید فطر در بیشتر مناطق قوچان همچون جاهای دیگر مراسم خاصی در جریان بود از شب قبل که همه مردم به پشت بام‌های خود برای دیدن هلال ماه می رفتند آغاز و با رویت ماه و تایید علما و ریش سفیدان جشن پایان یک ماه بندگی در استان حق آغاز می‌شد، مردم با تهیه اسباب و لوازم و زنان با پخت انواع فتیرهای محلی آماده عید سعید فطر می‌شدند صبح روز عید و پس از بیداری به صف نمازگزاران عید می‌پیوستند و نماز عید بجا می آوردند و پس از بازگشت از نماز ابتدا فطریه خود را برای اعطاء به نیازمندان کنار می‌گجذارند.

تسنیم

1393/04/14 04:29 ب.ظ
چرا اینقدر زیاد بود؟
فقط چند خط خوندم
باران :
سعی کردم همشو بگنجونم میدونم زیاد بود ولی جامع بود :)
1393/04/14 09:26 ق.ظ
سلام سلام سلام دوباره اومدم ولی تو یه بارم نیومدی اگه ایندفه بهم سرنزنی دیگه بهت سر نمیزنم منم لینک کن
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
جستجو در وبلاگ
ابزارک های وبلاگ

قالب وبلاگ

  • کل بازدید:
  • بازدید امروز :
  • یازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :


دکتر ابراهیم میثاق:


کاملترین مرجع دانلود برنامه های دکتر ابراهیم میثاق

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
http://sabastore.net/product.php?id=47